Gastenboek André Wierdsma en Joep Dohmen, mei 2016

In mei 2016 heb ik deelgenomen aan de cursus Leiderschap en Filosofie van Evdaimonia. De afgelopen jaren heb ik verschillende opleidingen gevolgd op het gebied van managementvaardigheden. In mijn werk als rector op een VO-scholengemeenschap merk ik dat leiderschapsvaardigheden eigenlijk nog essentiëler zijn dan managementvaardigheden. Het doel en de weg moeten helder zijn. Er moet een duidelijk beeld zijn over gezamenlijke normen, waarden en voorbeeldgedrag. Eerst moet het ‘waarom’ helder zijn, dan pas heeft het zin om met het ‘hoe’ aan de slag te gaan.

Van verschillende kanten begreep ik dat ik voor dergelijke vragen bij de filosofie te rade moest gaan, maar de filosofische boeken die ik las of hoorcolleges die ik volgde vond ik vaak weinig toegankelijk. Er werd op een andere manier gedacht, ik vond de informatie vaak erg omslachtig en weinig concreet. Kortom, ik kon er niet zoveel mee. Op het VO-congres voorjaar 2016 volgde ik een workshop van André Wierdsma over co-creatie. Zijn verhaal sprak mij aan en toen hij vertelde over de cursus was ik direct verkocht.
Het cursusprogramma
Al na aankomst met het vliegtuig was mij direct de meerwaarde van de locatie duidelijk: op Kreta kon ik de waan van de dag –ondanks de hectische periode van het schooljaar- écht loslaten.
Aan de cursusweek namen tien mensen deel; allen directeuren/(midden)managers uit verschillende vakgebieden: bedrijfsleven, wetenschap, onderwijs, training- en advies, gemeente en zorg. De cursus werd gegeven door Joep Dohmen, hoogleraar filosofie aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht, en André Wierdsma, emeritus-hoogleraar van de Nijenrode Academie.
Het programma vond grotendeels plaats in het opleidingscentrum van Evdaimonia, met daarnaast enkele uitstapjes. Zo hebben we o.a. een Dorische opgraving bezocht, waar we een college over de geschiedenis van de klassieke filosofie kregen, en een afgelegen gebied waar al eeuwenlang een ‘geld-loze’ samenleving gevestigd is. De meeste tijd volgden we van ’s ochtends tot ’s avonds colleges, afgewisseld met heerlijke maaltijden en enkele interactieve programma-onderdelen. De colleges werden afwisselend gegeven door Joep over filosofie en door André over organisatievormen. Ter voorbereiding van deze week kregen we een uitgebreide reader toe gestuurd. Dat was plezierig, omdat hierin veel basiskennis werd uitgelegd waar tijdens de cursus op werd voortgebouwd.
Mijn oordeel
Ik heb deze week enorm genoten en heel veel geleerd. Enkele thema’s: De verandering van de samenleving door de eeuwen heen en de mee veranderende betekenis van de begrippen ‘vrijheid’, ‘identiteit’ en ‘cultuur’. Filosofie als een vorm van leren leven, oftewel ‘levenskunst’. Hoe functioneren collectivistische culturen en individualistische culturen? Wat verwacht men hierin van een leider? Verschillende vormen van leiderschap. Wat is de rol van leiders in de huidige samenleving? Wat betekent dienend leiderschap. Hoe ga je om met het feit dat mensen een leider altijd groter maken dan hij is? Hoe creëer je tegenspraak? Wat zijn de kwaliteitseisen voor een goede leider? Hoe functioneren hedendaagse en traditionele of verouderde organisatie/samenwerkingsvormen?Enerzijds heeft de cursus mij veel kennis opgeleverd, maar meer nog heeft de cursus mij een nieuwe ‘kennishonger’ gegeven, waardoor ik meer wil leren en nadenken over m.n. filosofie. Daarnaast heeft de cursus mij een spiegel voorgehouden: waarom leef ik mijn leven op deze manier? Waar komen mijn waarden vandaan en waarom houd ik hieraan vast? Hoe zie ik mijn leven; als een reis, een tuin of....? Waar komen mijn impliciete en expliciete verwachtingen vandaan richting andere mensen, mijn onzekerheden en mijn interpretaties van de wereld om mij heen? Hoe zit de samenleving precies in elkaar en hoe is deze aan het veranderen? De cursus heeft mij enkele tips geleerd, die ik direct kan toepassen. Dit was echter niet mijn doel. De cursus heeft vooral voldaan aan mijn wens om ‘een laag dieper’ aan het nadenken gezet te worden.
En nu?
De cursus heeft ertoe geleid dat ik me meer ben gaan verdiepen in filosofie. Ik lees boeken en beluister hoorcolleges om verder na te denken over vragen als: Wat wil ik ‘toevoegen aan de wereld’ via mijn werk en mijn leven? Wat voor rector wil ik zijn en waarom? Wat wil ik de leerlingen op mijn school meegeven? De cursus was voor mij geen pakketje antwoorden op concrete vragen of een afgesloten hoofdstuk in mijn zoektocht, maar helpt mij verder mijn vragen helder te krijgen, hierover na te denken en nieuwe inspiratiebronnen te vinden.
Peter van Dijk

Ik heb bewust gekozen om deel te nemen aan de cursus Leiderschap en filosofie, om 2 redenen:
1 om nieuwe inzichten op te doen over de betekenis van leiderschap.
2. en om stil te staan bij mijn eigen ontwikkeling. Dit omdat het mij in mijn normale Nederlandse leven regelmatig aan tijd ontbreekt voor rustige reflectie en het nodig is om op gezette tijden in je levensloop of carriere echt stil te staan bij de keuzes die voorliggen.
In beide opzichten is de week heel geslaagd.
Ik heb ontzettend genoten van de locatie (wat een uitzicht!!), de vele colleges van Joep en Andre, de mooie gesprekken lopend in de ochtend van het leuke pension naar de Academie, de algehele en culinaire verzorging door Hans en Jacques, de mooie afwisseling tussen colleges ter plekke op de Academie en colleges ergens op het eiland.
Ik zal nooit het college van Joep Dohmen vergeten op de agora van Lato! Het gaf mij een gevoel van verbondenheid met onze achterliggende historie.
Maar ook de hoogvlakte van Katharo en het verblijf een middag aan de zee in Ammoudara waren bijzonder.
Het verblijf heeft mij bewuster gemaakt van de betekenis die je/men als leidinggevende hebt/heeft. Die rol is niet vrijblijvend en de betekenisgeving door de betrokken persoon essentieel. Mij heeft het geïnspireerd om duidelijker stelling te nemen en keuzes te maken. Keuzes die op zichzelf niet goed of fout zijn, maar keuzes die verbonden zijn met de waarden die ik vanuit leiderschap essentieel vind. In deze week werd ieders zoektocht wel op enig moment echt geraakt. Ook die van de professoren en de begeleiders. Dat delen is voor mij van grote waarde geweest.
Dit alles maakt dat ik met veel plezier verder ga op mijn route om samen met anderen betekenisvol handelen te betrachten.
Jan Houben

Ik heb een top week gehad tijdens het programma Leiderschap & Filosofie.Waarom?
- Een top locatie gerund door 2 ontzettend dienstbare en vriendelijke mannen die op hun prachtig gelegen villa in velerlei opzicht ook echte gastheren bleken. Fijn dat jullie ons wat van het eiland hebben laten zien en een mooie verbondenheid met de lokale gemeenschap aan de dag leggen. Chapeau!
- Een fijne groep mede-cursisten. Hoewel de samenstelling van de groep behoorlijk eendimensionaal was, is dit geen belemmering geweest tijdens het programma. Leuke, interessante en leerzame gesprekken met elkaar gehad.
Maar boven al:
- 2 bevlogen en inspirerende “docenten” van top niveau! Wat een energie en dynamiek tussen Joep en André met absoluut ruimte voor verschil. Goed om te zien “that they practice what they preach!” Veel inhoud, afgewisseld met interactie en discussie.
Betekenis voor mij persoonlijk: Mooie inzichten in de totstandkoming van onze moderne tijd vanuit de filosofie en daarmee stof tot nadenken; over mezelf als mens, maar ook als leider. Hoe de menselijke maat meer naar boven brengen in leiderschap? Besteed ik wel genoeg tijd aan mijn mensen, maar ook aan mezelf? De vraag stellen is ‘m beantwoorden.....dus tijd voor verandering!
Daarnaast ben ik me nog meer bewust geworden van het belang van (een gemeenschappelijke) taal; in letterlijke en overdrachtelijke zin, maar ook als expressiemiddel. Plannen op papier zijn niets anders dan woorden, als ze niet binnen de context van bijv. een organisatie in een gezamenlijke dialoog betekenis krijgen. Hier ga ik zeker meer aandacht aan geven.
Rob Claassens

Het was een inspirerende week. Met twee docenten van grote klasse. Ze stimuleerden en begrensden elkaar. De masterclass werd gegegeven op een prachtige plek en we werden door Hans en Jacques in de watten gelegd.
Bij het begin van de week hielden angst en kwaadheid me tegen om de volgende stap in mijn leven te zetten. Na deze week kon ik weer vooruit. Dat kwam door de volgende inzichten: je hoeft niet beter te zijn dan de anderen, je mag (moet) fouten maken (morsig leiderschap), je hoeft het niet alleen te doen.
Karen Vermuyten

De cursus leiderschap en filosofie was een inspirerende leidraad naar verandering van inzichten. De docenten Joep Dohmen en André Wierdsma brachten de werelden van filosofie, management, maar ook psychologie en sociale wetenschappen helder bij elkaar. Luisteren, vragen stellen en je oordeel uitstellen. Niet één waarheid, maar je openstellen voor verschillende waarheden naast elkaar die je helpen de omgeving beter te interpreteren. Ik ben er van doordrongen geraakt dat er ook in een complexe werkomgeving mogelijkheden zijn om te handelen en een vitale organisatie in te richten.
Anne Veldt

Deze week met André en Joep heeft veel voor mij betekend. Maar het is op dit moment (net na de cursus) nog lastig om samen te vatten. Belangrijke thema's voor mij waren in ieder geval moreel leiderschap, het opzoeken van de 'plek der moeite' en verandermanagement.
Sandra Niemeijer

Het samenspel tussen de beide docenten heb ik als heel positief ervaren. Het was aanvullend en versterkend. Ze spelen goed in op de groep, tonen flexibiliteit en hebben humor. En niemand overheerst. 
Kennis opslurpen, die kennis reflecteren en 'ervaren' wordt aan de hand van mijn eigen werk/leefervaringen soms confronterend, soms is het ook heilzaam. Versterkt door de superomgeving en de gastheren van Evdaimonia. Het is zeer de moeite waard om naar 'de plek der moeite' te gaan. Het idee van de TWO (tijdelijk werkbare overeenkomst) geeft mij een opening in ogenschijbnlijk vastgelopen relaties. De filosofische invalshoek geeft rust bij al die kennis en zorgt dat je bij jezelf blijft!! De combi is voor mij top!
Betty Ramaekers