De macht van de media | Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren

Media zijn er altijd geweest. Wat doen die met ons? Hoe gebruiken wij de media en hoe gebruiken mensen met 'macht' de media? Media filosofisch bekeken. Met Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren.

Je bent welkom van 17 tot en met 23 juni 2018

Media filosofisch bekeken

Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren zijn vooraanstaande filosofen. Zij nemen je mee van de uitvinding van de boekdrukkunst tot nepvideo's en Facebook Live. Reken erop dat je na deze filosofische week anders naar de media zult kijken én anders met de media zult omgaan!

De inzet van Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren (stand 12 oktober 2017)

Zoals ieder jaar is het samenstellen van het weekprogramma een voortdurend 'ongoing proces'. Tot enkele maanden voor aanvang van de cursus. Op deze site kun je de inhoudelijke overpeinzingen en vorderingen van Hans en Petran volgen!

Kunnen we nog geloven wat de media ons voorschotelen?

Het dagelijkse nieuwsuur gehoorzaamt aan strenge regels. Een autoritaire stem die de beelden begeleidt, moet twijfel aan het werkelijkheidsgehalte ervan uitbannen. Fictieve ‘docudrama’s’ bedienen zich van dezelfde stijl en worden daarom geloofd alsof ze echte feiten representeren. Het is daardoor nauwelijks mogelijk om het onderscheid tussen werkelijkheid en fictie te handhaven.
De media geven niet zonder meer een werkelijkheid weer maar fingeren die ook. We worden tegenwoordig overstelpt met nieuwe woorden als ‘iconische foto’ (daaromheen kristalliseert zich een verhevigde werkelijkheidsbeleving), ‘fakenews’ en ‘alternative facts’ (met de bijbetekenis dat werkelijkheidsproductie meervoudig is en afhankelijk van geld en macht). De relatief nieuwe beroepsgroep van ‘spindoctors’ bespelen de media om gewenste politieke effecten te sorteren.

'De Golfoorlog heeft nooit plaatsgevonden'.

Is het begrip ‘werkelijkheid’ dan niet meer dan een filosofische constructie waaraan we ons – tegenwoordig tegen beter weten in - vastklampen? Via welke procedures hebben we ooit ‘echt’ van ‘onecht’ leren onderscheiden? Postmoderne filosofen gooien het onderscheid net zo lief overboord. Jean Baudrillard (1929-2007) beweerde dat de Golfoorlog nooit heeft plaatsgevonden maar een opgezet mediaspektakel was. Hij schreef ook dat Disneyland slechts bestaat om ons de illusie te geven dat de wereld erbuiten echt is. Intussen is het gemeengoed om over de Disneyficatie van de binnensteden te spreken. “The Medium is the Message” luidt de slogan van de mediatheoreticus Marshall McLuhan (1911-1980). De realiteit meldt zich niet in het medium maar wordt er eerder door gedefinieerd.

Hoe leren we door de bomen het bos te zien zodat we ons een weg erdoorheen kunnen banen?

Hans Achterhuis

Hans Achterhuis

Achterhuis schreef meerdere boeken over de utopische fictie en over het mede daaruit voortvloeiend geweld in de samenleving. Kockelkoren stond met de leerstoel ‘Kunst en Techniek’ op de brug tussen kunstacademie en ingenieursopleidingen, waar hij het proces van mediaproductie onderzocht. In samenspraak met elkaar en met de cursisten zoeken ze een uitweg uit de media-begoocheling, of tenminste een manier om er mee om te gaan.
Achterhuis stelt als culturele herinneringsoefening een paar historische keerpunten aan de orde. Het eerste is de overgang van een orale naar een schriftelijke cultuur. In de schriftcultuur ontstaat niet alleen een nieuw mensbeeld, maar ook de idee van een vastliggende waarheid. Hij zal dat waarheidsbegrip uitdiepen aan de hand van de filosofe Hannah Arendt. Tegenwoordig wordt ‘mijn’ waarheid al te gemakkelijk uitgespeeld tegenover de ‘jouwe’. Arendt gaat daar niet in mee, blijkens haar artikel over de “Pentagon Papers’. Die veroorzaakten destijds evenveel ophef als tegenwoordig de ‘Panama Papers’. Arendts analyse is nog steeds actueel.
De opkomst van het schrift markeert een keerpunt in het realiteitsbesef. De boekdrukkunst veroorzaakte op haar beurt een omslag in de schriftcultuur. In ‘Het merk Luther’ betoogt Andrew Pettegree dat Luthers omgang met het nieuwe medium voor de Reformatie minstens zo belangrijk was als de verkondigde inhoud. De digitale media betekenen opnieuw een omslag: eerst voltrok zich die van gesproken woord naar schrift, daarna die van schrift naar print, tenslotte die van print naar scherm. Ons begrippen van waarheid en werkelijkheid transformeerden telkens mee.

Hans en Petran 2017 26

Petran Kockelkoren

Hoe vinden we onze weg in de huidige lawine van beelden en verhalen? Kockelkoren gaat in de beeldende kunsten op zoek naar de vele verdubbelingen van ‘echt’ en ‘onecht’, ‘waar’ en ‘vals’, ‘citaat’ of ‘epigoon’. De handel in etnografica en archeologische objecten moet onderscheid kunnen maken tussen ‘echt’ en ‘vals’. Daar wordt de stelregel gehanteerd: “Het verschil tussen echt en vals is dat het valse er echter uitziet”. Vervalsingen kopiëren de canon, terwijl echte voorwerpen mengvormen vertonen. In dat bestek van over elkaar buitelende begripsomkeringen moeten we ons ook beraden op onze beeldvorming tegenover andere culturen. Exotisme (historische Egyptomanie, Oriëntalisme, Japonaiserie) vormt geen alternatief voor het moderne denken, maar is eerder een exponent van onze zelfbepaling. Op die manier zullen we ook de fictie van de eigen culturele identiteit herzien. Wat heet ‘echt’? We verzinnen altijd al onze identiteit en onze realiteit. De nieuwe media reiken nieuwe tools daarvoor aan en veroorzaken een stroomversnelling.
De media – krant, film, internet – spiegelen een werkelijkheid voor. Ze zijn echter tot op zekere hoogte ook zelf-reflectief. Hoe kunnen we in vertrouwen voortleven in een gefotoshopte realiteit? We leven films na. In de film ‘Wag the Dog’ uit 1997 slaan een spindoctor en een Hollywood-producent de handen in elkaar om een fictieve oorlog te produceren die vlak voor de verkiezingen wordt gelanceerd om de aandacht af te leiden van een sex-schandaal in politieke kringen. De werkelijkheid volgt wel vaker de fictie van de media. We gaan – ieder met inbreng van eigen ervaringen - op onderzoek uit! We willen de media niet langer geloven maar ze doorzien.

De manier van lesgeven van Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren

Geniet van de enorme schat aan kennis van Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren. Die delen zij graag met je in de vorm van hoorcolleges. Doorgaans in de ochtend. Hans en Petran waarderen het enorm als je hen onderbreekt met vragen en commentaren. Dat verlevendigt de inhoud alleen maar. Ook praten zij er graag over door tijdens de vele sociale momenten zoals het eten. 
Maar Hans en Petran organiseren geen interactie. Niet in de vorm van opdrachten, je gaat niet in groepjes uit elkaar, er wordt geen betrokkenheid van je gevraagd/geëist, of wat dan ook. Je moet zelf je eigen interactie organiseren door mee te doen, vragen te stellen of commentaar te geven, zo vaak als je wilt. Dat vinden de mannen prachtig.

Hans en Petran 2017 9

Veel kijken

Uiteraard zal deze cursus rijkelijk doorspekt worden met beeld: beeldmateriaal van media zoals iconen, boeken, prenten (spotprenten...), proclamaties en kranten, televisie-fragmenten, films, webvideo's en visuele uitingen binnen de social media.

David Hiemstra

David Hiemstra

Gastcollege van media-adviseur David Hiemstra

David Hiemstra is journalist en een ervaren programmamaker voor vele publieke en commerciële omroepen in binnen- en buitenland. Hij is nu actief met interactieve televisie op internet. David studeert op een praktisch en visueel rijk gastcollege in de techniek, de wetmatigheden van beeld, de omwenteling van omroep naar 'user generated content', de geloofwaardigheid van beeld, etc.

WEEKPROGRAMMA

Dit is een eerste aanzet tot een weekprogramma. Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren spannen zich voortdurend/continu in om het programma te verbeteren en aan te vullen.


zondag

Het programma begint om 16.00 uur. Je maakt kennis met de docenten en met elkaar. De gastheren geven een korte presentatie over Kreta en aansluitend dineren we.

maandag

De Sociale Constructie van de Werkelijkheid

Op dag 1 verzamelen we voorbeelden van grensverleggend mediagebruik, waardoor onze maatschappij sterk verandert. Wat laten eigentijdse romans hiervan zien? Welke filosofische benadering kan ons hierbij helpen?
Een tocht door door het huidige medialandschap. Hoe genereren omroepen hun programma’s met hun inhouden? Wat zijn de grote omwentelingen van de laaste jaren?

Hans Achterhuis begint met een bespreking van twee kritische romans over het onderwerp: ‘De Cirkel’ van Dave Eggers en ‘Klont’ van Maxim Februari. De eerste thematiseert zowel het gevaar als de verleiding van totale transparantie, de tweede problematiseert de apocalyptische voorspellingen van media-goeroes over onze overbelasting met informatie.
Petran Kockelkoren introduceert hierbij aansluitend het bekende filosofische thema van ‘De Sociale Constructie van de Werkelijkheid’. Het gaat niet om de vraag ‘wat werkelijkheid IS’, maar om wat we als zodanig laten gelden. Hoe doen we dat?

De film ‘Wag the Dog’ uit 1997. 


dinsdag

De verbeelding wordt geharnast

Hans: Juist omdat we midden in een revolutie zitten, die Sloterdijk in zijn gelijknamige boek als ‘Mediatijd’ omschrijft, loont het om terug te blikken op twee eerdere aan de media gerelateerde maatschappelijke omwentelingen. De eerste die besproken wordt is de overgang van een orale cultuur naar een schriftcultuur. De ontwikkeling van het alfabetisch schrift, volgens velen de grootste historische uitvinding, tekent de eerste omwenteling. Welke nieuwe mogelijkheden ontstaan er als gevolg van deze uitvinding, maar ook, wat gaat er verloren zodra we onze waarnemingen en bevindingen opschrijven?

Petran: De beeldtaal blijft een mythisch gehalte aankleven, hoezeer de rede haar ook probeert te zuiveren. Mythische verhalen en beelden proberen de wereld herbergzaam te maken, terwijl de wetenschap de wereld wil verklaren en beheersen. De wetenschap ziet de mythe als een gepasseerd station, maar ze blijft desondanks zelf onuitroeibare mythische trekken vertonen. Onze werkelijkheid houdt een fantastisch karakter.

woensdag

Ervaring versus boekenwijsheid

Hans: De uitvinding van de boekdrukkunst brengt een tweede revolutie teweeg. Renaissance, reformatie, de Verlichting, natuurwetenschappelijke en technische doorbraken zijn ondenkbaar zonder het gedrukte woord. Maar ook onze vorm van nieuwvoorziening in tijdschriften en dagbladen danken we aan de boekdrukkunst. De waarheid werd geuniformeerd. Het nieuwe medium legde bovendien een eigen vaste standaard van werkelijkheidsweergave op die vaak belangrijker was dan de inhoud zelf. Het medium werd de boodschap.

Petran: De standaardisatie van kennis deed zijn intrede met wetenschappelijke boeken. Hoe verhoudt zich dat tot lokale kennis, opgedaan in werksituaties ter plekke? Hebben Inuït echt twintig woorden voor sneeuw en beleven ze daardoor ook meer in de winter? Bestaan er meervoudige werkelijkheden? Vroeger? En nu dan? Wordt de wereld hoe langer hoe meer overal hetzelfde of neemt de verscheidenheid in werkelijkheidspercepties juist toe?

Documentaire:
De waarheid achter de maanlandingen’ (waren de maanlandingen ‘nep’ en in scene gezet met hulp van Stanley Kubrick?)
Docudrama:
Arjan Ederveen ‘Geboren in een verkeerd lichaam’ (docudrama over een Groninger boer die zich laat ombouwen tot ‘bosneger’). Deze docu veroorzaakte destijds in 1995 veel ophef omdat veel kijkers niet doorhadden dat het ‘nep’ was.


donderdag

Wat heet waar? Wat is ‘echt'?

Hans legt ons waarheidsbegrip langs de lat van Arendt en Foucault. Het is tegenwoordig bon ton om het post-modernisme de schuld te geven van ‘nep-nieuws’ en ‘post-waarheid’. Foucault wordt bijvoorbeeld verweten dat hij waarheid en macht aan elkaar gelijk stelt. Wanneer we ‘De moed tot waarheid, zijn laatste college’, bestuderen, blijft er van dit soort beschuldigingen weinig over. Verschillende soorten van waarheid komen in het vizier. Hannah Arendt laat op haar beurt zien hoe moeilijk we het vaak hebben met een schijnbaar simpel op de feiten stoelend waarheidsbegrip.

Petran zet vraagtekens bij het begrip ‘echt’. Bij elkaar opgeteld zetten beide benaderingen ook ons begrip van eigen ‘authenticiteit’ op losse schroeven. Hoe ‘waar’ is je eigen versie van de werkelijkheid. Hoe ‘echt’ ben je zelf? Zijn we niet steeds in de weer om in samenspraak met vrienden en familie onze mythische levensverhalen overeind te houden? We roddelen dagelijks onze versie van de wereld weer bij elkaar. Wat zegt dat over wat we in de krant lezen over anderen elders die op hun beurt hetzelfde doen?

vrijdag

Is er leven na het einde van de werkelijkheid?

Na het onderwerp filosofisch te hebben omgeploegd, kijkt Hans terug op de stad van zaken. Daarvoor wordt materiaal gebruikt over ontwikkelingen die in de laatste maanden voor de cursus de aandacht vroegen. Er is ongetwijfeld zoveel materiaal voorhanden dat er een selectie moet worden gemaakt. Deelnemers kunnen ook materiaal ter reflectie inbrengen. Hoe verhouden we ons voortaan tot de ‘actualiteit’, zeker nu we met behulp van de voorbeelden van David, de foefjes doorzien waarmee ze in de media wordt voorgeschoteld.


zaterdag

Het laatste ontbijt.


Datum

Je bent welkom vanaf 17 tot en met 23 juni

Je kamer

Kies voor het gezellige dorpspension Argyro of de luxere zeer rustig gelegen Villa Dio Petres. Bij boeking voor 1 januari 2018 is Villa Dio Petres zonder meerprijs. Ga voor alle details naar alle info over je kamerkeuze.

Prijzen

De prijzen zijn vanaf € 1.288,-- per persoon bij twee personen op een tweepersoonskamer, € 1.339,-- voor een eenpersoonskamer en € 1.399,-- per persoon bij één persoon op een tweepersoonskamer. Dit is voor een (bijna) geheel verzorgde week, exclusief vlucht. Er worden geen boekingskosten in rekening gebracht. Lees hier meer over ons prijsbeleid.
De prijs voor de transfers van en naar Heraklion is € 35,-- enkele reis, per persoon. Er gaat ook een bus van de luchthaven van Heraklion naar Agios Nikolaos.
Weet je nog niet of je de transfers wilt of dat je de bus neemt? Je kunt het de transfers ook later bijboeken (tot 2 maanden voor aanvang van de cursus).

Een exclusieve week voor een beperkte groep

Het minimaal aantal deelnemers voor deze cursus is 9. Maximaal 16 à 17 deelnemers.

Gastenboek

Lees de ervaringen van eerdere gasten in de gastenboeken van 2013201420152016 en 2017.

Wie is Hans Achterhuis en wie is Petran Kockelkoren?

Lees hier meer over Hans Achterhuis.

Of lees hier meer over Petran Kockelkoren.

Reserveer een plaats voor deze cursus!

Als je zeker wilt zijn van en plek in deze cursus met Hans en Petran die ieder jaar druk bezocht wordt, zou je nu moeten reserveren.

Reserveer nu (vragen met * zijn verplicht in te vullen)
  1. Je naam:*
    Voer alstublieft uw naam in.
  2. Man of vrouw?

    maak aub een keuze
  3. Je e-mailadres:*
    Voer alstublieft een geldig e-mailadres in.
  4. Je straat en huisnummer:*
    Voer alstublieft uw adres in.
  5. Postcode én woonplaats:*
    Voer alstublieft de postcode en plaats in
  6. Geboortedatum*
    / / Graag invullen
  7. Je telefoonnummer:*
    Invalid Input
  8. Aantal personen:
    Geef alstublieft het aantal gasten aan.
  9. Bij meer personen: graag de gegevens van de andere gast(-en): naam, - e-mailadres, (mobiel) telefoonnummer, geboortedatum
    Invalid Input
  10. Is vervoer van/naar de luchthaven van Heraklion gewenst? (€ 35 p.p. enkele reis. Alleen mogelijk tot max. 3 dagen vóór de aanvangsdatum en tot max. 3 dagen ná de einddatum)

    Geef alstublieft aan of vervoer gewenst is.
  11. Waar gaat je kamervoorkeur naar uit?


    Invalid Input
  12. Op welke plek wil je verblijven? Zie 'Je kamer' bij 'Meer info'.


    Invalid Input
  13. Er is geen lift aanwezig. Wil je daarom een kamer op de begane grond?

    Invalid Input
  14. Zou je willen aangeven hoe je ons gevonden hebt?
    Invalid Input
  15. Opmerkingen.
    Invalid Input
  16. Wij koken voornamelijk vegetarisch. Als je absoluut geen vlees of vis eet of iets om medische redenen niet eet, koken we apart voor je. Graag hier opgeven. Veganistisch is niet mogelijk.
    Invalid Input
  17. VOER HET NUMMER NOGMAALS IN.